કેટલાંક લોક માન્યતાઓ પ્રમાણે:
- સુરતમાં Shraddh Paksha ની શરૂઆત થઈને છ દિવસ ઉપર થઈ ગયાં છે અને સુરતીઓ પોતાના પિતૃઓને તૃપ્ત કરવા માટે કાગવાસ તથા ગાય-કુતરાને વાસ મુકી રહ્યાં છે. શહેર મેટ્રો સીટી તરફ દોડી રહ્યું છે તેમ છતાં પિતૃઓની મરણ તિથિએ વાસ મુકવાની પરંપરા આજે પણ યતાવત છે. જોકે, પહેલા સુરતીઓ ઘરના છાપરા-ધાબા પર કાગ વાસ મુકતા હતા પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સુરત સિમેન્ટ કોંક્રીટના જંગલો થઈ રહ્યું છે અને એપાર્ટમેન્ટ મોટી સંખ્યામાં બની ગયાં છે.
વાસ્તવિક ધારમાં વિધાન શું કહે છે?
શાસ્ત્રો અને ધર્મ-ગ્રંથોમાં જેાં વિધાન આપેલ છે, તેના આધારે:
- Shraddha-Paksha અને Pitra Puja
શ્રાદ્ધ, પિતૃ-પક્ષ – લોકોને સ્મરણ કરવા, પિતૃ માટે પૂજા, તર્પણ, પિંડદાન, બ્રાહ્મણ ભોજન, દિક્ષા (દાન) વગેરે વિધિઓ કર્યા જાય છે. - સ્થળ (Where)
શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે શુદ્ધ સ્થાન, પવનવાળું, નદી કિનારે (જેઠી નદી, પવિત્ર નદી) કે ઘરમાં પણ કરી શકાય તે વિધાન છે. પરંતુ “બ્રિજ” એવો વિશેષ વાયદો શાસ્ત્રમાં સ્પષ્ટાદે નથી મળતો કે બ્રિજ પર જ કરીશું. - પીઢાન દાન (Pinda Daan), તર્પણ, બ્રાહ્મણ ભોજન
આ વિધિઓમાં પિતા અને પૂર્વજોની આત્માની શાંતિ માટે ભોજન, દાન, પાણીનું તર્પણ, પિંડદાન મુખ્ય છે. - સત્સંગ, દાન-ધર્મ
ભોજન, દાન, પશુઓનું સેવ, ગાય-ગોડાની સેવા, સ્ત્રી-પુરુષ પીનાં, બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું—આ બધા વિધિઓ શ્રાદ્ધ પાછળના ધ્યેયમાં છે.
મેટ્રો સીટી તરફ દોડી રહેલા સુરતમાં શહેરીકરણની અસર હિન્દુ ધર્મના તહેવાર એવા શ્રાદ્ધ પક્ષમાં જોવા મળી રહી છે. એપાર્ટમેન્ટ જેવા બાંધકામ અને માળા ન બાંધી તેવા વૃક્ષોના કારણે કાગડા રહેણાંક વિસ્તારથી દૂર થયા છે જ્યારે રખડતા ઢોર સામે પાલિકાની કામગીરી આક્રમક બનતા ઘર આંગણે ગાય પણ જોવા મળતી નથી. આવી સ્થિતિમાં શ્રાદ્ધ પક્ષમાં ગાયને ખવડાવવા માટે ગૌશાળા અને કાગડા શોધવા તાપી નદીના બ્રિજ પર સુરતીઓ પહોંચીને શ્રાધ્ધનું વાસ મુકી રહ્યાં છે.
“ગાય માટે ગૌશાળા” અંગે
- ગાયને દાન / ગૌદાન / ગાય માટે ખોરાક આપવી, “ગૌશાળાનું સેવ” shrubadha / પુણ્યના કાર્યૅમાં માનવામાં આવે છે. કારણ કે ગાયને મીડિયા મુજબ પવિત્ર પ્રાણી માનીએ છીએ, તેને સહાય કરવી અવશ્યક છે.
- ઘણા પરિવારો Shraddha બાદ કે “નાશ” પછી પક્ષીઓ, પક્ષી, ગાયોને ભાવ આપે છે. પરંતુ શાસ્ત્રોમાં ગાય માટે “ગૌશાળા જવું” તે ફરજિયાત સૂચન તરીકે નથી મળતું, પરંતુ ભાવ-ભક્તિ/દયાનો અભિવ્યક્તિ તરીકે થાય છે.
સમાચાર / સંવેદનશીલતાઓ
- લોકો જ્યારે આવી લોકમાન્યતાઓ કહે છે ત્યારે એ જમીન-સ્થળની પરંપરા, શાયદ જૂની લોકગાથાઓ, ગામડાની પ્રથા, કુટુંબની પરંપરા હોય છે. એ બધું “આપણે આમ – પિતૃઓ માટે સન્માન પ્રગટાવવું છે” તે ભાવથી છે.
- ઘણીવાર શાસ્ત્રોમાં “Shraddha Vidhi” કરવી એ અંતિમ દાયકાઓમાં “Pandit-કર્તા” અથવા “પરિવાર” દ્વારા અહીંનાં બધા વિધાન અનુસાર થાય છે, કોઈ પણ લોકમાન્ય “બ્રિજ પર કાગડા” જેવી વિધિઓ જોવા મળતી હોય તો એ સ્થાનિક પરંપરા હોય છે.
તાર્કિક નિષ્કર્ષ
- આ પરંપરાઓમાં ખાસ કરેલી લોકમાન્યતાઓ છે, પરંતુ શાસ્ત્રોનાં ઉચ્ચ સ્તર પર એમ નહીં કે “આ ફરજ છે”
- જો આપના પરિવાર / સમાજમાં આવી વિધિ હોય, તે વ્યક્તિગત/સ્થાનિક પરંપરાની કૃતિ હોય શકે છે, Shraddh Paksha ની લાગણી અને સંબંધપ્રગટાવનો પ્રકાર.
- ધર્મમાં મુખ્ય છે મન, શ્રદ્ધા, અને પૂર્વજ-પુણ્ય માટે વિધિઓ પિંડો, તર્પણ, દાન, ભોજન વગેરે—સ્થળ અથવા “બ્રિજ કે ગૌશાળા” એલા વિકલ્પ રૂપે બને શકે છે.